A.W., "Wzmacniacze adapterowe"
Radioamator i Krótkofalowiec 6-7/1963

     W związku z licznymi prośbami Czytelników zamieszczamy zaczerpnięte z literatury radzieckiej schematy i krótkie opisy dwóch nieskomplikowanych wzmacniaczy do odtwarzania nagrań z płyt za pomocą adapteru.
     Przypominamy, że odpowiednikiem lampy 6P14P jest krajowa lampa EL84. Bardzo zbliżoną do lampy 6H2P jest natomiast lampa ECC83. Zależnie od przeznaczenia, wzmacniacze te mogą być wbudowane do skrzynki razem z mechanizmem gramofonowym (łatwe przenoszenie) lub zmontowane jako osobny człon, do którego przyłącza się adapter i głośniki.

Redakcja

Wzmacniacz stereofoniczny

Dane techniczne wzmacniacza są następujące:

  • czułość każdego z dwóch wejść - 125mV
  • pasmo przepustowe (z głośnikiem) - 100÷10000Hz
  • moc wyjściowa każdego kanału - 1VA przy współczynniku harmonicznym 4%
  • tłumienie przesłuchu pomiędzy kanałami - 25dB.

Schemat wzmacniacza przedstawiony jest na rys.1.


Rys.1. Schemat ideowy wzmacniacza stereofonicznego

     Wzmacniacz ma dwa niezależne kanały wzmacniające, utworzone z identycznych dwustopniowych wzmacniaczy. W celu polepszenia wskaźników jakościowych wzmacniacza zastosowano ujemne sprzężenie zwrotne. Obwód sprzężenia zwrotnego łączy anodę lampy stopnia końcowego z anodą lampy stopnia pierwszego. Potencjometrami P2 i P4 można zmieniać charakterystykę częstotliwościową wzmacniacza. Gdy potencjometry są zbocznikowane kondensatorami o pojemności 560pF, wówczas wysokie tony są osłabione o 15dB. W przeciwnym położeniu ślizgaczy potencjometrów następuje podniesienie tonów niskich i tonów wysokich o 8dB. Potencjometry P2 i P4 powinny być sprzężone i mieć zbliżone charakterystyki.
     Potencjometry P1 i P3 służą do zmiany wzmocnienia każdego kanału oddzielnie i nie są ze sobą sprzężone. Umożliwia to dobranie wzmocnienia w zależności od właściwości pomieszczenia i rozmieszczenia głośników oraz w zależności od tego, czy korzysta się z płyt stereofonicznych, czy monofonicznych. Przy takim rozwiązaniu zbędna jest także dodatkowa regulacja wyrównawcza kanałów. Niedogodnością jest natomiast konieczność każdorazowego wyregulowania wzmocnienia kanałów przed reprodukcją płyt. W tym celu przed nadawaniem płyt stereofonicznych należy przesłuchać płytę monofoniczną i tak ustawić potencjometry, aby przy właściwej głośności siła dźwięku z każdego głośnika była jednakowa. Bardzo wygodnie jest zaopatrzyć potencjometry P1 i P3 w pokrętła ze skalami umożliwiającymi łatwe ustalenie położeń.
     Zalecić można zastosowanie głośników GD18-13/2, które odznaczają się małym ciężarem i nadają się do urządzeń przenośnych. Można zastosować i inne głośniki.
     Warto zwrócić uwagę na to, że zastosowanie większych głośników nie jest uzasadnione w związku z taniością wzmacniacza. Natomiast bardzo małe głośniki mają słabe własności akustyczne, a przede wszystkim źle odtwarzają niskie tony.
     Zasilacz może być dowolnego typu. Najlepiej jest zastosować prostownik selenowy lub diody prostownicze.
     Należy pamiętać, że efekt stereofoniczny uzyskuje się przy rozstawieniu głośników na odległość 2÷4 metrów, wzdłuż linii przebiegającej symetrycznie pomiędzy nimi.

Wzmacniacz adapterowy o mocy 5VA

     Wzmacniacz ten stosowany jest w fabrycznych gramofonach przenośnych typu "Koncertnyj-2". Własności elektryczne samego wzmacniacza są dobre. Pasmo przepustowe wynosi 40÷15000Hz, moc wyjściowa 5VA przy współczynniku zawartości harmonicznych do 3%, zaś czułość - ok. 0,2V.
     Układ wzmacniacza (rys.2) jest bardzo prosty i nie zawiera żadnych szczególnych innowacji z wyjątkiem niewielkiego dodatniego sprzężenia zwrotnego, uzyskiwanego wskutek połączenia opornika 100K odwraca fazy nie z masą, lecz z katodą lampy poprzedniego stopnia. Cały wzmacniacz jest poza tym objęty ujemnym sprzężeniem zwrotnym (połączenie wtórnego uzwojenia transformatora z katodą lampy pracującej w pierwszym stopniu).


Rys.2. Schemat ideowy wzmacniacza adapterowego o mocy 5VA

     Na wejściu zastosowano układ umożliwiający zmianę charakterystyki częstotliwościowej w zakresie wysokich tonów. Częstotliwość 5000Hz może być osłabiona potencjometrem o 15dB.
     Stopień wyjściowy wzmacniacza pracuje w klasie AB1. Dane transformatora wyjściowego Tr1 są następujące:

  • przekrój rdzenia 19x28mm
  • uzwojenie pierwotne 1140+1140 zwojów drutu średnicy 0,15mm
  • uzwojenie wtórne, zależnie od głośników (dla dwóch głośników o oporności 4omy każdy połączonych szeregowo, czyli dla 8omów - uzwojenie wtórne ma 70 zwojów).

     Zaleca się zastosowanie symetrycznego rozkładu uzwojeń z umieszczeniem uzwojenia wtórnego pomiędzy podzielonym na cztery części uzwojeniem pierwotnym. Może być zastosowany i inny transformator (o większym rdzeniu), obliczony tak, aby oporność robocza stopnia końcowego wynosiła 8K (od anody do anody).
     Zalecić można zastosowanie dwóch głośników GD18-13/2 zmontowanych obok siebie, jeżeli zestaw ma być przenośny, i dwóch głośników typu GD26-18/3 w przypadku urządzenia nie przeznaczonego do przenoszenia. Ponieważ głośniki GD26-18/3 mają oporność 15omów, można połączyć je równolegle, otrzymując w przybliżeniu taką samą oporność, jak dwóch głośników GD18-13/2 połączonych szeregowo.

[informacje praktyczne]

© 2000-2002 FonAr Sp. z o.o. e-mail: waw@fonar.com.pl